Data publikacji:

Wścieklizna – jak ustrzec się przed śmiertelną chorobą?

Wścieklizna to bardzo niebezpieczna choroba przenoszona przez ślinę zakażonych zwierząt. Jej przebieg jest ciężki i prowadzi do śmierci osoby chorej. Dowiedz się, jak można uchronić się przed tą śmiertelną chorobą.

Wścieklizna – co to takiego?

Wścieklizna jest chorobą wirusową, którą wywołują wirusy z rodziny Rhabdoviridae. Atakują one układ nerwowy ssaków, w tym także człowieka. Zwierzęta, które mogą być potencjalnym źródłem zakażenia to zarówno te dziko żyjące, jak i udomowione. Należą do nich:
  • lisy,
  • jenoty,
  • kuny,
  • łasice, 
  • borsuki,
  • dziki,
  • nietoperze,
  • psy,
  • koty.
W Polsce gatunkiem, który stanowi główny rezerwuar wirusa wścieklizny jest dziki lis. Mogą one atakować także zwierzęta domowe, takie jak psy czy koty, które stanowią wtedy duże zagrożenie dla ludzi.

Najczęstszą drogą przeniesienia wirusa jest pokąsanie. Dowiedz się także Alergia na zwierzęta - jak sobie radzić z uczuleniem na koty i psy.
Kiedy dojdzie do ugryzienia przez zakażonego np. psa lub lisa, wirusy dostają się do organizmu człowieka poprzez ranę wraz ze śliną chorego zwierzęcia. Do zakażenia może dojść także po polizaniu przez zarażone zwierze uszkodzonej skóry, błon śluzowych czy też spojówek.

Znane są również przypadki zakażenia po przebywaniu w jaskini, w której żyją nietoperze. Najprawdopodobniej wirusy dostają się wtedy do organizmu poprzez spojówki i inne błony śluzowe. Zakaźny jest także mózg chorego ssaka.


Wirus po dostaniu się do ciała człowieka „wędruje” do mózgu wzdłuż nerwów. Tam następuje dzielenie się wirusa, który następnie dostaje się do gruczołów ślinowych i innych narządów.

Do przeniesienia wirusa dochodzi najczęściej w przypadku dużych ran na twarzy i głowie. Wtedy wirus znajduje się blisko ośrodkowego układu nerwowego w dużej ilości i ryzyko zachorowania jest największe.

Objawy wścieklizny u człowieka 

Objawy wścieklizny u ludzi ujawniają się po okresie wylęgania, który typowo trwa od 1 do 3 miesięcy, a minimum to około 10 dni. Znaczenie może mieć tutaj odległość miejsca ugryzienia od układu nerwowego, im bliżej głowy znajdują się rany tym szybciej może dojść do pojawienia się pierwszych objawów choroby.

Na początku mamy do czynienia z tak zwanym okresem zwiastunów, występujące wtedy objawy wścieklizny są niecharakterystyczne. Mogą pojawić się:

  • mrowienie, pieczenie i ból miejsca ugryzionego,
  • złe samopoczucie,
  • stany podgorączkowe,
  • nudności i wymioty,
  • biegunka,
  • bóle głowy,
  • zaburzenia snu – nadmierna senność lub bezsenność,
  • niepokój,
  • lęk,
  • drażliwość.

Po tym okresie, który trwa około 2-5 dni, u pokąsanego człowieka rozwijają się pozostałe objawy wścieklizny. Wynikają one z rozwiniętego już zapalenia mózgu i należą do nich:
  • omamy wzrokowe i słuchowe,
  • napady drgawek, szczególnie po zadziałaniu bodźców wzrokowych i słuchowych,
  • zaburzenia oddychania, 
  • zaburzenia akcji serca,
  • hydrofobia, czyli wstręt do wody – chory odczuwa silną niechęć do picia,
  • wzrost temperatury ciała,
  • ślinotok,
  • niedowłady i porażenia kończyn.
W tym okresie wścieklizny większość chorych umiera. Niekiedy dochodzi do rozwoju trzeciego okresu czyli śpiączki i dalszych zaburzeń oddechowych oraz krążeniowych. Choroba ta nieuchronnie kończy się śmiercią osoby zakażonej. 
Czasami faza pobudzenia może przebiegać bardzo łagodnie lub wcale nie wystąpić. Wtedy do czynienia mamy z tak zwaną „wścieklizną cichą”. Jako pierwsze pojawiają się wtedy niedowłady i porażenia. 

Wścieklizna – objawy u zwierząt

U zwierząt podobnie jak u człowieka objawy pojawiają się po okresie wylęgania trwajacym najczęściej kilka tygodni. Możemy mieć do czynienia z dwoma postaciami, tak jak u człowieka, postacią gwałtowną i cichą. Postać gwałtowna wścieklizny u zwierzęcia przebiega z:
  • agresją w stosunku do ludzi i innych zwierząt,
  • zmianami zachowania np. zjadaniem własnych odchodów,
  • halucynacjami – zwierze zachowuje się, jakby łapało nieistniejące owady.
W późniejszym okresie, lub w przypadku cichej postaci jako pierwsze, pojawiają się niedowłady i porażenia kończyn. Towarzyszyć im mogą też inne objawy, takie jak:
  • ślinotok,
  • zez,
  • opadanie żuchwy,
  • brak lęku przed człowiekiem u zwierząt dzikich.

Kto powinien zabezpieczyć się przed wścieklizną?

Pomimo braku leczenia, które pozwoliłoby na uratowanie chorych osób, istnieje sposób walki z tą ciężką chorobą. Są to szczepienia ochronne. Są one zalecane osobom, które wybierają się do miejsc powszechnego występowania wścieklizny oraz osobom, które w czasie wykonywania swojej pracy mogą być narażone na ukąszenia chorych zwierząt, m.in. leśnikom, myśliwym, weterynarzom. Do miejsc na świecie, w których szczególnie szeroko rozpowszechniona jest wścieklizna należą przede wszysktkim kraje azjatyckie, m.in. Indie oraz Afryka.

Przenoszą ją tam głównie psy. Dlatego jeśli wybierasz się na wakacje w te rejony porozmawiaj ze swoim lekarzem o szczepieniu. Jest ono podawane domięśniowo w trzech dawkach. Po roku powinno się przyjąć dawkę uzupełniającą i kolejne dawki przypominające co pięć lat. Koszt szczepionki to około 170 zł za jedną dawkę. 

Istnieje również profilaktyka poekspozycyjna, czyli u osób, które zostały pokąsane przez dzikie lub domowe zwierzęta, które mogły być zakażone wirusem wścieklizny. 

Podawanych jest wtedy u osoby uprzednio nieszczepionej pięć dawek szczepionki, a gdy ryzyko jest duże także immunoglobulina przeciwko wściekliźnie. W przypadku gdy osoba ugryziona była wcześniej szczepiona podawane są tylko dwie dawki przypominajace.